خواجه نصیرالدین طوسی

خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷–۶۷۲ ه‍.ق) یکی از برجسته‌ترین چهره‌های تاریخ علم و اندیشه اسلامی است. او که در طوس خراسان دیده به جهان گشود، در دورانی پرآشوب می‌زیست اما با درایت و هوشمندی کم‌نظیر خود، نه تنها میراث علمی گذشتگان را حفظ کرد، بلکه آن را به طرز چشمگیری گسترش داد. وی بنیان‌گذار رصدخانه مراغه بود که در زمان خود پیشرفته‌ترین مرکز علمی جهان به شمار می‌رفت و دانشمندان بسیاری را از سراسر جهان گرد هم آورد. زیج ایلخانی، نتیجه سال‌ها رصد دقیق ستارگان در این مرکز است. خواجه نصیرالدین در ریاضیات، نجوم، فلسفه، کلام و اخلاق صاحب‌نظر بود. کتاب «اخلاق ناصری» او یکی از مهم‌ترین متون اخلاقی فارسی است. در ریاضیات، او برای نخستین بار مثلثات را به عنوان یک شاخه مستقل از ریاضیات جدا کرد و «شکل قطاع» را در هندسه کروی حل نمود. نفوذ علمی و سیاسی او تا حدی بود که توانست هلاکوخان مغول را به ساخت رصدخانه و حمایت از دانشمندان ترغیب کند و بدین ترتیب از نابودی بسیاری از کتب و منابع علمی جلوگیری کرد.